Avrupa Birliği (AB) genelinde yapılan bir kamuoyu araştırması olan Eurobarometer’in[i] sosyal ekonomiye ilişkin araştırmasının sonuçları yayımlandı.
2025 yılının mayıs ayında 27 Avrupa Birliği ülkesinde yüz yüze anket yöntemi uygulanarak gerçekleştirilen “Avrupalıların Yaşamında Sosyal Ekonomi” başlıklı araştırma ile sosyal ekonomiye ilişkin farkındalığın, bilgi düzeyinin ve algıların yanı sıra sosyal ekonomiye kişisel katılım da incelendi. Bu yazı ile araştırmanın ortaya koyduğu önemli bulgulara bakıyoruz.
| AVRUPA’DA SOSYAL EKONOMİ Avrupa genelindeki 4,3 milyon sosyal ekonomi kuruluşu çeşitli ekonomik sektörlerde (sosyal hizmetler, sağlık hizmetleri, sosyal konut, yenilenebilir enerji, döngüsel ekonomi, tarım, medya ve eğlence vs.) 11,5 milyondan fazla kişiyi istihdam etmektedir. |
Sosyal ekonomiye ilişkin farkındalık
Sosyal ekonomiye ilişkin farkındalık orta düzeydedir ve üye ülkeler arasında büyük farklılıklar göstermektedir. AB yurttaşlarının %56’sı sosyal ekonomi terimini duymuştur (Malta’da %82, Yunanistan’da %34). Ancak kavramın ne anlama geldiğine ilişkin bilgi düzeyi çok daha düşüktür: Anketi yanıtlayanların %12’si “kesinlikle” bilgi sahibi iken %34’ü “biraz” bilgi sahibidir. Farkındalık ve bilgi düzeyi, yüksek öğrenim görmüşlerde ve büyük şehirlerde yaşayanlarda daha yüksektir.
Sosyal ekonomi kuruluşları genel olarak iyi tanınmaktadır; dernekler 17 üye ülkede, vakıflar ise 9 üye ülkede en çok tanınan kuruluş türüdür. Sosyal ekonominin esas çekici gücü olan kooperatifler tanınırlık sıralamasında dernekler ve vakıfların ardından üçüncü sırada (%56) yer almıştır.
“Kooperatifler, sayıları, istihdam üzerindeki etkileri, sektörel çeşitlilikleri, ekonomi üzerindeki etkileri ve her şeyden önce Kooperatif Kimliği Bildirgesi’nde toplanan uluslararası standartlar nedeniyle referans noktası olmalarından dolayı, küresel düzeyde sosyal ekonomide gerçekten özel bir sorumluluğa sahiptirler.” Uluslararası Kooperatifler Birliği eski genel müdürü Bruno Roelants (Social Economy News)
Yurttaşların sosyal ekonomiye katılımı
Sosyal ekonominin tanımı verildikten sonra, ankete katılanlara, son beş yılda sosyal ekonomi kuruluşları ile kişisel etkileşimleri olup olmadığı sorulmuştur. Katılımcıların yarısından biraz fazlası (%51) bu kuruluşlar ile en az bir şekilde etkileşime geçtiğini bildirmiştir. En yaygın etkileşim şekli gönüllülük veya parasal bağış yapmak (%18) olurken; onları müşteri (%15) veya üye (%13) olmak ile mal bağışı yapmak (%12) izlemiştir. Sosyal ekonomiye katılanların %40’ından fazlası sosyal ekonomi kuruluşları ile ayda en az iki kez etkileşime girmektedir.
Sosyal ekonomi kuruluşlarından destek alma
Katılımcıların üçte biri (33%) bir noktada sosyal ekonomi kuruluşlarından destek aldığını bildirmiştir. En yaygın destek; eğitim, öğretim veya istihdam fırsatlarına erişim (%10) ve ardından gıda, giysi, mobilya veya okul malzemeleri gibi ürünlerin sağlanması (%9) olmuştur.
Sosyal ekonominin refah üzerindeki etkisi
Katılımcıların %61’i sosyal ekonominin kişisel refahları için önemli olduğunu düşünmektedir; %75’i ise sosyal ekonominin ülkelerindeki toplumun refahı için önem taşıdığını belirtmiştir. Katılımcıların sadece üçte birinin sosyal ekonomi kuruluşlarından destek almasına karşın, sosyal ekonominin kişisel ve toplumsal refah açısından önemli bir etkisinin olduğunun düşünülmesi kayda değerdir.
Bununla birlikte, yurttaşların neredeyse altıda biri sosyal ekonominin gelişiminden emin değildir veya bu konuda herhangi bir gelişme görmemektedir. Bu bulgudan hareketle, raporda, “sosyal ekonominin toplumdaki rolüne ilişkin kamuoyunun anlayışını ve güvenini güçlendirmek için daha fazla politika desteğine, daha net iletişime ve daha fazla görünürlüğe ihtiyaç olduğu” belirtiliyor (Co-operative News).
Fark yaratan sektörler
Danimarka, İspanya ve İsveç dışında tüm üye ülkelerden katılımcılar sosyal ekonomi kuruluşlarının en büyük farkı yarattığı sektör olarak sağlık ve sosyal bakımı belirtmiştir. Sağlık ve sosyal bakımdan sonra, eğitim ve öğretim; ardından kültür, spor ve boş zaman etkinlikleri genel olarak en çok belirtilen sektörler olmuştur.
“İnsan odaklı yapıları, demokratik kontrolleri ve kârların üyeler ve toplumun yararına yeniden yatırılmasıyla öne çıkan kooperatifler, sosyal ekonominin temel bir bileşenidir.” Uluslararası Sağlık Kooperatifleri Örgütü Başkanı Dr. Carlos Zarco (Linkedin)
Raporun sonuçlarını değerlendiren Dr. Zarco, kooperatif sektörünün “bu ivmeyi kullanarak kooperatiflerin istihdama, yerel ekonomilere ve toplumsal zorlukların üstesinden gelmeye yaptığı önemli katkılara dair kamuoyunda ve siyasi çevrelerde farkındalığı artırması” gerektiğini belirtiyor.
Sosyal ekonominin gelişmişlik düzeyi
Katılımcıların ülkelerindeki sosyal ekonominin gelişmişlik düzeyini değerlendirmeleri istendiğinde, %45’i “iyi gelişmiş”, %5’i ise “çok iyi gelişmiş” yanıtını vermiştir. Yanıt verenlerin %88’i kendi ülkelerindeki kamu otoritelerinin sosyal ekonomi kuruluşlarını desteklemek için stratejiler ve mevzuat geliştirmesi gerektiğini düşünmektedir; %80’i ise bu kuruluşlara doğrudan kamu finansmanı sağlanmasını desteklemektedir.
| BULGULARIN ÖZETİ Bu Özel Avrupa Barometresi anketi, sosyal ekonominin öneminin geniş çapta kabul gördüğünü ortaya koymaktadır. AB genelinde, yurttaşların %71’i sosyal ekonomiyi gezegenin korunması açısından önemli bulurken, %72’si sosyal ekonominin yerel toplulukları için önemli olduğunu düşünmektedir, %75’i ise sosyal ekonominin ülkelerindeki toplumun refahı için önem taşıdığını ifade etmektedir. Sonuç olarak, önemli bir çoğunluk, sosyal ekonomi kuruluşlarını desteklemek için özel stratejiler ve mevzuat oluşturulması (%88), farkındalık artırma girişimleri (%86), bireylerin sosyal ekonomi kuruluşları kurmalarına yardımcı olmak için desteklenmesi (%86) ve kamu sektöründen doğrudan mali destek sağlanması (%80) dahil olmak üzere, sosyal ekonomiyi geliştirmeye yönelik politikaları desteklemektedir. Ayrıca, Avrupalıların %93’ü, işletmelerin sosyal ekonomi değerlerine (sosyal ve çevresel amaçlara odaklanmak, kârlarını amaçları için kullanmak, demokratik yönetişim yapılarıyla çalışmak vs.) göre hareket etmesi gerektiğini ifade etmektedir. |
Tüketici tercihleri açısından sosyal ekonomi
Araştırmanın bulguları, sosyal ve etik konuların AB tüketicilerinin tüketim kararlarını şekillendirmede son derece etkili olduğunu göstermektedir. Rapor, AB tüketicilerinin dörtte üçünden fazlasının yerel üretim, sosyal standartlar ve çevre standartlarını önemli hususlar olarak gördüğünü ve katılımcıların %81’inin sosyal standartları önemli olarak değerlendirdiğini ortaya koymuştur. Buna karşılık, satın alma tercihlerini yönlendiren bütün unsurlar arasında ürün ve hizmetin kalitesi ve fiyatı en yüksek öneme sahiptir.
Sonuç
Raporda sunulan bulgular, kamu otoritelerinin sosyal ekonomiyi teşvik etmede aktif bir rol oynamasına yönelik güçlü bir desteği ortaya koymaktadır.
Çoğunluk, kamu otoritelerinin sosyal ekonomiyi desteklemek için stratejiler ve mevzuat geliştirmesi; eğitim ve farkındalık girişimleri yoluyla sosyal ekonomi modelini teşvik etmesi; yurttaşların sosyal ekonomi örgütleri kurmalarına yardımcı olmak için kaynak ve rehberlik sağlaması ve bu örgütlere doğrudan fon sağlaması gerektiği konusunda hemfikirdir. Üstelik, bu destek siyasi yelpazenin tamamında mevcuttur.
AB yurttaşları ayrıca, genel olarak işverenlerin sosyal ekonomi ilkelerini uygulamasına da destek vermektedir. Bu ilkeler arasında kârların şirketin amacı için kullanılması, sosyal veya çevresel hedeflerin izlenmesi ve çalışanlara karar alma süreçlerinde söz hakkı verilmesi yer almaktadır.
Bu bulgular, kapsayıcı, sürdürülebilir ve katılımcı ekonomik modellere yönelik yaygın bir halk desteğini vurgulamaktadır.
[i] 1974 yılından bu yana düzenli olarak yapılan kamuoyu anketler serisi olan Eurobarometer anketleri; Avrupa Parlamentosu, Avrupa Komisyonu ve diğer AB kurum ve kuruluşları tarafından Avrupa Birliği ile ilgili konularda kamuoyunun durumunu ve siyasi veya sosyal nitelikteki konulardaki tutumları düzenli olarak izlemek için kullanılan resmi anket aracıdır. https://www.europarl.europa.eu/at-your-service/en/be-heard/eurobarometer
Not: Öne çıkan görsel, Gerd Altmann/geralt – Pixabay
