Cooperative Europe’un Almanya Ülke Raporu, ülkenin kooperatif sektörü hakkında temel bilgileri içeriyor. Rapor, Avrupa Komisyonu ile 2016-2021 dönemi için imzalanan ortaklık anlaşması çerçevesinde, Uluslararası Kooperatifler Birliği (ICA) ve bölge ofislerinin yürüttükleri haritalama çalışması kapsamında hazırlanmış. Bu haritalama çalışmasının amacı, kooperatif hareketinin karşılaştığı zorluklara ve mevcut bilgi eksikliklerine yanıt vermek ve dünya çapında kooperatifler hakkında kapsamlı bilgi sağlamak olarak ifade ediliyor. Bu çerçevede, mevcut rapor Almanya’daki kooperatif ortamı hakkında bilgi sunmaktadır.
Tarihsel Süreç
Alman kooperatif hareketi, 1840’larda, 19. yüzyılın sonları ve 20. yüzyılın başlarında giderek popülerlik kazanan bir model olan erken dönem kredi kooperatifleriyle başladı. Hareketin en etkili iki ismi Franz Hermann Schulze-Delitzsch (1808-1883) ve Friedrich Wilhelm Raiffeisen (1818-1888), kredi kooperatiflerinin ilk kuruluş aşamalarında önemli roller üstlendiler. 1847’de Raffiesen, Weyerbusch’taki borçlu ve yoksul köylülere yardım etmek için bir dernek kurdu ve sanayileşmeyle birlikte yaygınlaşan tefeciliğe karşı, çiftçilere uygun geri ödeme koşullarıyla küçük krediler verdi.
Aynı yıl Schulze-Delitzsch, marangozlar ve ayakkabıcılar için ilk derneği kurdu ve küçük üreticilerin kendi kendilerine yardım etme ilkesiyle örgütlenmeleri gerektiğini vurguladı. Schulze-Delitzsch 1850 yılında, ilk tasarruf ve kredi derneğini de kurarak bugünkü Volksbank’ın (Halk Bankası) temellerini attı. Kooperatif modeli hızla büyüdü; 1885 ile 1919 yılları arasında Raiffeisen’in ilham verdiği kooperatiflerin sayısı 245’ten 14.500’e çıktı ve üye sayısı 1,4 milyona ulaştı. Bu ilk kooperatifler, sanayileşme sürecinde yaşanan ekonomik dönüşüme karşı önemli bir denge unsuru oluşturdu.
Alman kooperatif hukukunun da aynı dönemde gelişmiş, ilk yasalar 1867’de (Prusya yönetimi altında) çıkarılmış ve 1889’da Alman İmparatorluğu altında bir kooperatif yasası yürürlüğe girmiştir. Bu yasa, günümüzde de geçerliliğini korumaktadır. Yasa, kooperatif organları, yükümlülükler ve haklar, kooperatif tüzükleri ve bunların asgari gereklilikleri, denetim görevleri, finans ve muhasebe uygulamaları dâhil olmak üzere farklı yasal formlar için tüm düzenlemeleri belirlemektedir. 1930’ların başında, kötü yönetimle mücadele etmek amacıyla, kooperatiflerin denetim derneklerine üyeliği zorunlu hale getirilmiştir.
İlk üst birlik 1870’lerde kuruldu. İki dünya savaşı arasındaki yıllarda kooperatif fikri yaygınlaşırken bölgesel ve ulusal federasyonlar ile üst birlikler gelişimlerini sürdürdüler. II. Dünya Savaşı’nın ardından ve Soğuk Savaş boyunca kooperatif hareketi, ülkenin bölünmesini izleyen küresel siyasi bölünmelerden etkilendi. Doğu Almanya’da, GDR altında kooperatifler planlı ekonomi sistemine dâhil edildi, özellikle tarım sektöründe “Landwirtchaftlichen Produktionsgenossenschaften” (LPG’ler) geliştirildi. Bu üretim biçimi, bilhassa öz sorumluluk ve özerklik bakımından kooperatif değer ve ilkelerinden önemli ölçüde sapıyordu. Batı Almanya’da konut gibi kooperatif sektörleri önemli bir büyüme kaydetti ve Raiffeisen ve Schulze-Delitzsch örgütleri 1972’de birleşerek Alman Kooperatif ve Raiffeisen Konfederasyonu’nu (DGRV) kurdular.
Almanya’nın 1990 yılında yeniden birleşmesinden sonra, tarımsal pazarlama ve tedarik kooperatiflerinin yanı sıra, üretim kooperatifleri ve LPG’ler de yeniden yapılandırıldı ve ulusal Raiffeisen örgütünün üyeleri haline geldiler. Son yıllarda Alman toplumu, güçlü ve modern bir hizmet ekonomisi olma yolunda büyük ilerleme kaydetti. DGRV’ye göre, günümüzde kooperatiflerin sayısı artıyor. Kooperatif türleri bilişim teknolojileri, medya, eğitim veya sağlık gibi birçok yeni sektörde faaliyetlerini çeşitlendiriyorlar. Federal Almanya Cumhuriyeti, 2015 yılında kooperatif fikrini UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası listesine eklenmek üzere aday gösterdi ve bu karar 2016 yılında resmen kabul edildi.
Sayılarla Alman Kooperatifleri
Kooperatif sayısı: Almanya’da 7.000’den fazla kooperatif bulunmaktadır. Üretici, tüketici/kullanıcı, işçi ve çok paydaşlı kooperatif türlerinin hepsi ülkede mevcuttur.
Kooperatif üyeliği: Kooperatiflerin ortak sayısı 22 milyondan fazladır; neredeyse her 4 Alman vatandaşından biri kooperatif üyesidir.
Kooperatif istihdamı: 900.000’den fazla kişi kooperatifler tarafından istihdam edilmektedir; ulusal istihdamın en az %2’si kooperatifler tarafından sağlanmaktadır.
ICA Üyesi Kooperatifler
Almanya’da ICA üyesi 3 kooperatif aşağıda listelenmiştir.
| DGRV-Deutscher Genossenschafts-und Raiffeisenverband e.V.
|
Alman Kooperatifleri ve Raiffeisen Konfederasyonu: DGRV, Alman kooperatif örgütlenmesinin hem en üst düzey kurumu hem de denetim birliğidir. Friedrich Wilhelm Raiffeisen ve Hermann Schulze-Delitzsch’in geleneğini sürdürmektedir. Konfederasyonun amacı, üyelerinin ve bağlı kooperatif kurumlarının ortak çıkarlarını temsil etmek ve desteklemektir. Yasal olarak kayıtlı bir denetim birliği olan DGRV, bölgesel ve ulusal merkezlerini, özel enstitüleri ve federasyonları denetleyebilir. |
| GdW-Bundesverband deutscher Wohnungs-und Immobilienunternehmen e.V.
|
Alman Konut ve Gayrimenkul Şirketleri Federal Birliği: En büyük sektör çatı kuruluşu olarak, Almanya genelinde yaklaşık 3.000 konut ve gayrimenkul şirketinden oluşan bölgesel derneklerinin ve üyelerinin çıkarlarını siyaset, iş dünyası ve medya nezdinde savunmaktadır. GdW, teknik açıdan güvenilir politika tavsiyeleri sunar ve Almanya ve Avrupa’daki konut ve gayrimenkul sektörüne ilişkin güncel siyasi süreçler ve gelecekteki konular hakkında hızlı ve yetkin veriler, gerçekler ve değerlendirmeler sağlar. GdW’nin temsil ettiği tüm üyeler kooperatif değildir. |
| ZDK-Zentralverband deutscher Konsumgenossenschaften e.V.
|
Alman Tüketici Birlikleri Merkez Birliği: ZdK, perakende kooperatiflerini ve sivil toplum kuruluşlarını temsil eden bir dernek olup üyelerinin günlük ihtiyaçlarını karşılamaya çalışmaktadır. |
ICA Üyesi Kooperatiflerin Sektörel Görünümü
ICA üyesi kooperatiflerin sektörel dağılımı Tablo 1’de sunulmuştur. Sektörler kooperatiflerin üye sayılarına göre sıralanmıştır.
Tablo 1. ICA Üyesi Kooperatiflerin Sektörel Görünümü
| Sektör | Kooperatif ve mütüel sayısı | Üye sayısı |
| Bankacılık | 827 | 18.500.000 |
| Gayrimenkul | 1.805 | 2.821.000 |
| Tarım | 2.104 | 1.300.000 |
| Toptan ve Perakende Ticaret | 1.342 | 320.000 |
| Konaklama ve Yemek hizmetleri | 379 | 300.000 |
Tablo 1’de sıralanan kooperatifler dışında kooperatiflerin faaliyet gösterdikleri sektörler şunlardır: Sigorta; bilgi ve iletişim; inşaat; mesleki, bilimsel ve teknik faaliyetler; idari ve destek hizmet faaliyetleri; eğitim; insan sağlığı ve sosyal hizmet faaliyetleri. Ancak bu sektörlere ait veriler eksiktir.
Not: Öne çıkan görsel, DGRV – German Cooperative and Raiffeisen Confederation internet sitesinden alınmıştır.
