Kanada Yenilenebilir Enerji Kooperatifleri (YEK’ler) 2003 yılından bu yana ülkede faaliyet göstermektedir. YEK’ler 73 MW veya toplam kurulu kapasitesinin yaklaşık %0,05’i ile Kanada’nın toplam enerji üretiminde marjinal bir paya sahiptir. Bununla birlikte, bu modelin ölçeğini büyütme ve yerel yatırımlar ve istihdam yoluyla enerji gelirlerini ülke içinde tutarak Kanada topluluklarını destekleme potansiyeli mevcuttur (Bonasia, 2026).
Kanada YEK’leri hakkında iyi bir değerlendirmeyi Boucher ve Pigeon’un çalışmasında (2024) buluyoruz. Yazarlar 2021 yılında, 250’den fazla internet sitesini inceleyerek ve Kanada genelindeki YEK temsilcileriyle yarı yapılandırılmış görüşmeler yaparak YEK sektörünün durumunu ortaya koymuşlar.
Aktif ve Pasif Yenilenebilir Enerji Kooperatifleri
İncelenen kooperatiflerin 2021 yılı itibarıyla, işlevsel veya yakın zamanda güncellenmiş bir internet sitesinin, sosyal medya sayfasının veya uzun vadeli bir elektrik satın alma sözleşmesinin bulunması durumunda kooperatif aktif olarak tanımlanmış. Buna göre ulaşılan 97 YEK’ten 49’u aktif olarak sınıflandırmış.
Çalışmada, aktif YEK’lerin %47’sini, pasif YEK’lerin %81’ini kapsayan Ontario’nun Kanada’daki YEK’lerin odak noktası olmaya devam ettiği belirtiliyor.
Enerji Üretiminde Kaynak Tercihleri
Kanada’daki aktif YEK’ler bir veya daha fazla yenilenebilir enerji türüyle (güneş, rüzgâr ve biyoyakıtlar) ilgilenmekte, bunlara yatırım yapmakta veya bunlarla çalışmaktadır. 49 aktif YEK’ten;
- 26’sı öncelikle güneş enerjisiyle ilgilenen; ya güneş panellerine yatırım yapan ya da güneş enerjisiyle ilgili danışmanlık hizmetleri sağlayan kooperatiflerdir,
- 10 tanesi ise hem rüzgâr hem de güneş enerjisi yatırımları ve/veya hizmetleriyle ilgilenen kooperatiflerdir,
- 9 tanesi biyoyakıt üretimiyle üretim yapan kooperatiflerdir,
- 3’ü yalnızca rüzgâr enerjisiyle üretim yapan kooperatiflerdir.
Kooperatifler ile Üyeleri Arasındaki İlişki
49 aktif YEK’ten neredeyse %60’ında ortaklar kooperatifin yatırımcısıdır. %20’sinde ortaklar ile kooperatif arasındaki ilişki bir perakende ilişkisidir, yani ortaklar tüketici sıfatı ile kooperatiften elektrik satın almaktadır. Kooperatiflerin %16’sında üyeler kooperaifin hem ortağı hem çalışanıdır.
Yarı Yapılandırmış Görüşme Envanteri
Çalışma kapsamında 2021 yılının yaz ve sonbaharında, Kanada’nın birçok eyaletinde YEK temsilcileri ve kooperatif birlikleriyle 24 yarı yapılandırılmış görüşme gerçekleştirilmiş. Görüşmeye katılan katılımcıların eyaletlere göre dağılımı Tablo 1’de sunulmuştur. 24 katılımcıdan, sekizi aktif yönetim kurulu üyesi, dördü eski yönetim kurulu üyesi, beşi kooperatif birliği çalışanı ve yedisi kooperatif çalışanıdır. 24 görüşmeciden 20’si yükseköğrenim derecesine sahiptir ve 15’i kooperatif dışında enerji ve çevre ile eğitim ve diğer enerji dışı sektörlerde profesyonel pozisyonlarda çalışmaktadır.
Tablo 1. Eyaletlere Göre Katılımcı Sayısı
| Eyalet | Katılımcı Sayısı |
| British Columbia | 2 |
| Alberta | 8 |
| Saskatchewan | 2 |
| Manitoba | 1 |
| Ontario | 6 |
| Quebec | 3 |
| New Brunswick | 1 |
| Newfoundland and Labrador | 1 |
| Toplam | 24 |
İç ve Dış Engeller
Yarı yapılandırılmış görüşmelerde katılımcılara Kanada’daki YEK’lerin önündeki iç ve dış engeller ve kooperatiflerin gelecek perspektifleri hakkında 15 soru yöneltilmiş. Yapılan görüşmelerden elde edilen bulgular, YEK’lerin büyümelerini ve daha etkin bir yapıya sahip olmalarını engelleyen bir dizi iç ve dış engelle karşı karşıya olduğunu göstermiş. Katılımcılar tarafından belirtilen kooperatifin içinden ve kooperatifin dışından kaynaklanan engeller Tablo 2’de sunulmuştur.
Tablo 2. İç ve Dış Engeller
| Tür | Tema | Görüş |
|
İç
| Ekonomik | Uzman (örneğin mali müşavir, avukat) tutmanın maliyeti Yüksek başlangıç maliyetleri Operasyonel maliyetler Düşük yatırım getiri oranları Teklif yazmaya ilişkin maliyetler Yüksek ortaklık ücreti |
| Operasyonel
| Muhasebe veya hukuk alanında deneyimli ortaklar bulmak Uygun sigorta ürünlerinin veya aracı desteğinin eksikliği Projeler için fon toplama süreçlerinin karmaşıklığı Zamanı ve özverisi olan katılımcı ortaklar bulmak Zayıf dijital altyapı Gönüllülerin tükenmişliği Enerji ile ilgili teknisyenlerin zor bulunması | |
|
Dış
| Ekonomik | İletim ve dağıtım maliyetleri Yenilenebilir enerji sertifikaları için yüksek faizli krediler Yüksek şebeke bağlantı maliyetleri Enerjiye yatırım yapmak isteyen halk için düşük faizli krediler YEK biyodizel fiyatının rekabetçi olmaması Yüksek biyoyakıt vergileri Düşük ticari elektrik tarifeleri |
| Teknik | Yetersiz şebeke altyapısı ve kapasitesi Dağıtım ve iletimde destek eksikliği Şebeke bağlantı bekleme listesinin uzun olması | |
| Siyasi | Eyalet ve federal hükümetin yeterince destek olmaması Büyük ölçekli, merkezileşmiş üretim altyapısı yanlılığı Son yıllarda seçimlerde ve siyasette yaşanan değişiklikler Sürekli ve uzun vadeli teşviklerin eksikliği | |
| Mevzuat ve Politika | Karmaşık ve maliyet bakımından caydırıcı menkul kıymet düzenlemeleri Düzenlenmiş elektrik piyasası Kooperatifçilik düzenlemeleri Güçlü topluluk yenilenebilir enerji programlarının eksikliği Şebeke iletim ve dağıtım mevzuatının caydırıcılığı | |
| Sosyal | Bankaların YEK’lere yatırım yapmakta isteksiz olmaları YEK’lere yatırım yapma konusunda kamuoyunun farkındalık eksikliği Kamuoyunun YEK ürünlerini kullanmakta isteksiz olmaları Kooperatif sektörünün yeterince desteklenmemesi |
Katılımcıların Politika Yapıcılar Hakkındaki Görüşleri
Katılımcılar genel olarak politika yapıcılar hakkında çok olumsuz görüşe sahipler. Görüşmelerde politika yapıcıların esnek olmadıklarını ve YEK’lere karşı yeterince bilgili veya açık olmadıklarını belirtmişler. Katılımcılara göre, federal ve eyalet hükümetlerinin çoğu büyük ölçekli ve merkezi üretimden yana. Siyasiler YEK’lere destek olacaklarını açıklasalar bile, bu nadiren anlamlı veya kalıcı bir desteğe dönüşüyor. Sektör temsilcileri bu sebeplerle YEK’lerin geri kaldığını belirterek siyaseti, YEK’lerin gelişimi önünde bir engel olarak tanımlamışlar.
Not: Öne çıkan görsel, Ottawa Renewable Energy Co-op’un Facebook sayfasından alınmıştır.
