Kooperatifler Yeni Bir Yol Arayışında
27 Şubat 2025 Perşembe günü Hatay’ın Çekmece Topluluk Merkezi’nde düzenlenen Deprem Sonrası Yeniden İnşa Forumu’nda, Hatay’da kadınların güdümündeki kooperatiflerin ve yerel paydaşların dayanışma ve ortak hareket stratejileri masaya yatırıldı. Toplam 19 farklı kuruluştan, 42 katılımcının katıldığı forum hem ulusal hem de uluslararası deneyimleri bir araya getirerek, bölgenin sosyal dayanışma ekonomisinin daha güçlü biçimde yeniden ayağa kalkması için çözüm önerilerini tartışmayı amaçladı.
Forumun temel dinamiğini oluşturan “Türkiye’de Depremden Etkilenen Kooperatiflere Teknik Destek Projesi” çerçevesinde, İtalya Ulusal Kooperatifler Birliği Legacoop’a bağlı birim kooperatifler, Genç İşi Kooperatif’in uluslararası destek çağrısına istinaden oluşturdukları fon ile deprem bölgesindeki kooperatiflerin ihtiyaçlarına yönelik önemli adımlar attı. Proje kapsamında Rimmen Kadın Kooperatifi bünyesinde bir sabun atölyesi kuruldu ve Rimmen aracılığıyla ildeki kadın-güdümlü kooperatiflere ihtiyaç odaklı kapasite geliştirme eğitimleri sağlandı. Bu uygulama, afet sonrası sosyal ekonominin yeniden canlandırılması ve sürdürülebilir kalkınmanın desteklenmesi açısından öğretici oldu.
Forumun açılışında, Halieus üst yöneticisi Francesca Ottolenghi ve proje yöneticisi Claudia Colabella’nın, İtalya ve Türkiye kooperatif hareketleri arasındaki ortaklıklar ve farklılıklar üzerine gerçekleştirdikleri konuşmalar, uluslararası perspektifin yerel dinamiklere nasıl entegre edilebileceğine dair önemli ipuçları sundu. Açılış konuşmalarının ardından, Hatay’daki güncel durum ve “Türkiye’de Depremden Etkilenen Kooperatiflere Teknik Destek Projesi”nin kapsamı detaylandırılarak, deprem sonrası kooperatiflerin karşılaştığı zorluklara ışık tutuldu.
Moderatörlüğünü Rimmen Kadın Kooperatifi ve Genç İşi Kooperatifi temsilcilerinin üstlendiği tartışma oturumlarında, katılımcılar bölgenin yeniden inşa sürecine dair değerlendirmelerini paylaştı. Oturumların ana başlıklarından biri, “Müdahale Biçimi Olarak Projeler” iken, diğer oturum “Kooperatifler Ekseninde Toplum Temelli, Sosyal ve Ekonomik Yeniden İnşa” başlığı altında toplumsal dayanışma ve işbirliğinin önemi vurgulandı.
Forumda ele alınan konular arasında, kooperatiflerin hibe ve fonlara erişimindeki bürokratik engeller, fon idaresini aksatan kapasite ve kurumsallaşma eksiklikleri ile serbest piyasada kooperatiflerin yaşadığı rekabet zorlukları ön plana çıktı. Katılımcılar, kooperatiflerin mevcut durumunu değerlendirirken, yerel ihtiyaçların tam olarak karşılanmadığı hibe mekanizmalarından, aşırı belge ve prosedür yükünün süreci yavaşlatan yapısal sorunlara kadar birçok konuya değindi. Özellikle, kooperatiflerin finansal yönetim, pazarlama ve proje uygulama konularında yeterince desteklenmediği ve bu eksikliklerin hem üretim kapasitesini hem de yerel istihdamı olumsuz etkilediği tespit edildi.
Katılımcı temsilciler, bu sorunların çözümüne de değindi. Fon mekanizmalarının yerel dinamiklere uygun şekilde yeniden yapılandırılması, kooperatiflerin kurumsal kapasitelerinin arttırılmasına yönelik eğitim programlarının zorunlu kılınması ve dijitalleşme süreçlerinin hızlandırılması öneriler arasında yer aldı. Hatay’da uygulanan eğitimlerin daima ön ihtiyaç tespiti yapıldıktan sonra tasarlanıp uygulanmasının önemine değinildi. Ayrıca, kooperatiflerin üretim alanlarına erişim konusunda uzun vadeli kira desteği, müşterek üretim, paketleme ve lojistik tesislerinin kurulması gibi maliyet tasarrufu sağlayacak somut adımların atılması gerektiği vurgulandı. Yerel yönetimlerle daha yakın işbirliği yapılarak, kamu ihale süreçlerine özel teşviklerin getirilmesi ve ulusal ile uluslararası pazarlara açılmayı kolaylaştıracak stratejilerin geliştirilmesi, tartışmaların önemli bir parçasını oluşturdu. Bu bağlamda ürün standardizasyonu, sertifikasyon ve ihracata hazır hale gelebilme desteklerine olan ihtiyaç vurgulandı. Ayrıca kalkınma desteklerinde destekçilerle kooperatiflerin hiyerarşik olmayan eşit düzlemde ilişki kurabilmelerinin önemli bir gereklilik olduğu belirtildi.
Uluslararası deneyimlerin ve İtalyan kooperatif hareketinin sağladığı perspektif, forumda öne çıkan diğer bir unsur oldu. Legacoop’un uzun vadeli ortaklık modelleri, kooperatif hareketinin sürdürülebilir büyüme stratejilerine ışık tutarken, Avrupa’daki sosyal kooperatiflerin yararlandığı şeffaf, denetlenebilir ve kriter-odaklı kamu destekleri, Türkiye’de benzer yapılar oluşturulabilmesi adına örnek teşkil etti. Katılımcılar, bu tür uluslararası deneyimlerin yerel uygulamalara entegre edilmesinin, sadece ekonomik değil, aynı zamanda sosyal boyutta da kalkınmanın hızlanmasını sağlayacağına vurgu yaptı.
Sonuç olarak, “Deprem Sonrası Yeniden İnşa Forumu” yalnızca bir kapanış etkinliği olarak kalmayıp, bölgenin yeniden yapılandırılması için kapsamlı bir yol haritası sunan, çok paydaşlı bir diyalog platformu olarak da hafızalara kazındı. Forumda alınan karar ve öneriler, kooperatifler ile yerel yönetimlerin işbirliğinin güçlendirilmesi, üretimin çeşitlendirilmesi ve bölgesel dayanışmanın artırılması yönünde somut adımların atılmasının yolunu açtı. Bu bağlamda, etkinlik, deprem sonrası sürecin sadece maddi yeniden inşası değil, aynı zamanda toplumsal ve ekonomik dokunun yeniden şekillendirilmesinde kooperatiflerin ne denli merkezi bir role sahip olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi.
Genç İşi Kooperatif, kooperatifler için ekonomik adaleti sağlamak amacıyla, uluslararası işbirliklerini sürdürerek afetten etkilenen illerdeki sosyal ekonominin yeniden inşasına devam edecek. Bu bağlamda Kooperatif 18 Mart’ta Brüksel’de Avrupa Komisyonu’nun düzenleyeceği “Avrupa’nın refahını ve endüstriyel dönüşümünü teşvik etmek: Değişimin itici güçleri olarak kooperatifler” başlıklı toplantıya katılarak İtalyan ve Türk kooperatifçilik hareketlerinin işbirliğini örnek olarak gösterecek. Haziran 2025’te Antalya’da düzenlenecek Avrupa Kooperatifler Birliği Genel Kurul Toplantısı’nda ise yerel kooperatif ekosisteminin temsil edilmesini sağlayacak. Genç İşi Kooperatif, evrensel kooperatifçilik ilkelerinden biri olan kooperatifler arası işbirliği ilkesini fiilen uygulamaya ve bu yolla Türkiye’deki sosyal ekonominin gelişmesine katkı sunmaya devam edecek.
Öne çıkan görsel: Deprem Sonrası Yeniden İnşa Forumu katılımcıları
