Pandemi döneminde kurulan çok sayıda kadın kooperatifinden biri de 2020 yılında faaliyete geçen Makko Marmaris Kadın Kooperatifi. KEDV’den aldıkları çevrim içi kooperatifçilik eğitiminin ardından işe başlayan Makko, henüz genç bir kooperatif olmasına karşın üretime evlerinden katılan 450 üretici kadın ile işbirliği yapmayı başarmış. Kooperatif, ürettiği ürünleri pazarlama imkanı bulamayan kadınları bir araya getirerek istihdam olanağı oluşturmayı ve el emeğini değerlendirme faaliyetleriyle kadınların ekonomik açıdan güçlenmelerini sağlamayı hedefliyor. İnternet üzerinden yaptıkları perakende satışlar dışında, toptan satışları var ayrıca kurumsal hediyelikler de hazırlayabiliyorlar. El emeği ürünleri özel ve oldukça zevkli. Kooperatif başkanı İlkay Gözen ile Marmaris, Armutalan’daki kooperatif merkezinde görüştük.


Makko Marmaris Kadın Kooperatifi ne zaman ve nasıl kuruldu?

Kooperatifimiz 15.09.2020 tarihinde kuruldu. Pandeminin öncesinde Marmaris Kent Konseyi Kadın Meclisi’nin başkanlığını yapıyordum. Pandemi başladığında oradaki görevimden ayrılmıştım. Görevim sırasında ve ayrıldıktan sonra birçok kadını tanıdım ve o kadınların ne kadar üretken olduklarını gördüm. Kooperatifçiliğe gelince, S.S. Soma Kömürleri Kooperatifi’nin ortağı olduğumdan kooperatifçiliğin ne kadar güçlü olduğunu biliyorum. Kadın Meclisi’nde kooperatif fikrimiz vardı ve bu fikri hayata nasıl geçirebileceğimizi araştırıyorduk. Ama bu işe bilerek girmek istedik. Eğitimli olur isek adımlarımızı daha sağlam atabileceğimizi düşündük. Pandemi döneminde Kadın Emeğini Değerlendirme Vakfı (KEDV)’ndan online kooperatifçilik eğitimi aldık.

Amacımız kadınların ürettiklerini satabilmek, emeklerine değer kazandırmak

Kooperatif kurmaktaki amacınız neydi?

Son yıllarda, kadınların ürettiklerini satabilmek, emeklerine değer kazandırmak amacı ile ülkemizde çok sayıda kooperatif kuruldu. Biz de bu amaçlar doğrultusunda kurulduk. Kadınların ürettikleri ürünlere pazar bulmayı amaçlıyorduk. Şu anda 22 ortağımız ve işbirliği içinde olduğumuz 450 üretici kadın ile faaliyetlerimizi sürdürüyoruz.

22 ortak ve 450 işbirliği ortağımız var

Bu kadar çok sayıda kadına nasıl ulaştınız?

Üretici kadınlara ulaşmamız çok kolay oldu. Kadın Meclisi’nde iken orada 350 kadın üyemiz vardı. Haftada bir adını Pandora koyduğumuz bir pazar kuruluyordu. Üreten kadınları da o pazardan biliyorduk. Bu nedenle ulaşmamız zor olmadı. Zaman içerisinde Makko’da üreten kadın sayısını 450’ye çıkarttık. Onlar bizim işbirliği ortaklarımız. İşbirliği ortaklarımız ile daha çok üretim yapıyoruz.

Bizim ortaklarımız da çalıştığımız kadınlar da çok becerikliler

Nasıl bir çalışma sisteminiz var?

Bizim ortaklarımız da çalıştığımız kadınlar da çok becerikliler. Hepsinin alanı da farklı. Kim ne ile uğraşıyor ise eğitmen kadar bilgili. Kendi alanlarında sürekli kendilerini geliştiriyorlar.

Çalışma sistemimizde iş alanlarını ayırdık; ev dekorasyonu, oyuncak, çanta, ev tekstili gibi. Alanlara ayırınca her bölümün ayrı çalışanı oldu. İş dağılımını yaparken bir alana yığılma olmasını önlemeye dikkat ediyoruz. Eğer bir alanda üretilecek ürünler tamam ise kadınları diğer iş alanlarına yönlendiriyoruz. Aldığımız işlerden daha çok grubun yararlanması için düzenlemeler yapıyoruz. Örneğin bazen bir bez çantaya 5-6 farklı kadının eli değebiliyor. Amacımız tüm üreten kadınların küçük küçük olsa da kazanç elde etmesi.

Üreticilerimize tüm malzemeleri biz veriyoruz. İşçilik için ücretlendirme yapılan işe göre belirleniyor. İşleme için şu fiyat, motif için şu fiyat, nakış için, punch için şu fiyat… İşin dağılımında üretim miktarını biz belirlemiyoruz. Örneğin, “bir hafta içerisinde kaç tane yapabilirsiniz” diye kadınlara soruyoruz. Yani, “belli bir sürede şu kadar adet üreteceksiniz” gibi bir zorlama yapmıyoruz. Çoğu küçük çocuklu kadınlar olduğundan evdeki yoğunluklarına göre iş alıyorlar. Gerçekleştirdikleri sayı üzerinden de ücret ödüyoruz.

Ödemeleri ne zaman yapıyorsunuz?

Biz planlamalarımızı peşin ödemelere göre yapıyoruz. Üreticilerimizin emeklerinin teri kurumadan paralarını veriyoruz. Bu da onlara şevk veriyor. İyi şeyler yaptığınızda iyi şeyler sizi buluyor.

Özel ürünler üretiyoruz çünkü her ürünün pazarını bulma şansımız yok

Üretici profiliniz kimlerden oluşuyor?

Geniş bir yelpazeden üreticilerimiz var. Geliri düşük olanlar olduğu gibi sadece sevdiği için bu işi yapan ve gelir düzeyi iyi olan üreticilerimiz de var.

Marmaris pahalı bir yer, yaşam koşulları kolay değil. Turizm sezonu iyi gitmediğinde pek çok insan geçim sorunlarıyla baş başa kalıyor. Dolayısıyla ekonomik durumu kötü olan kişilerden bize iş yapanlar var. Bunun yanı sıra, emekliliğinde Marmaris’te yaşamayı seçen sosyoekonomik durumu oldukça iyi olan kişiler de kooperatifimizle çalışıyor. Ekonomik olarak bizden iş almaya ihtiyaçları yok ama üretim yapmak, el işleriyle meşgul olmak emekliliğin getirdiği boşluğa düşmek duygusundan kurtulmalarına ya da sorunlarından uzaklaşmalarına yardımcı oluyor.

Yabancı ortağınız var mı?

Yabancı ortağımız yok ancak işbirliği ortaklarımızdan 10 kişi kadarı yabancı.

Neler üretiyorsunuz?

Özel ürünler üretiyoruz çünkü her ürünün pazarını bulma şansımız yok. Stant satışına yönelik üretim yapmıyoruz. Stant satışları kişi bazında, sanat pazarları türü yerlerde yapılabilir. Biz, büyük firmalarla ve tasarım ürünler ile çalışmak istiyoruz. Kooperatif isek özel ürünlerimizin olması gerektiğine inanıyoruz.

Anılarınız aksesuarınız olsun

Henüz çok genç bir kooperatifsiniz, iş yapmaya başladınız mı?

Marmaris gibi üretimin pek olmadığı, turizme dayalı bir yerde şu anda düzenli işimiz var. İyi de gidiyor, ürünlerimizi kendi internet sitemizden ve internet satış sitelerinden satışa sunuyoruz. Çok çeşitli hediyelik eşyalar, bez çantalar yapıyoruz. İş alımları için girişimlerimiz oluyor. Projelerimizden birine “anılarınız aksesuarınız olsun” dedik. Burada çok büyük olmayan bir dokuma bir tezgâhımız var. Eski ya da özel kıyafetlerinizi getiriyorsunuz. Onları dokuyarak küçük el çantaları (clutch) ya da büyük heybe çantalar haline getiriyoruz. Bu projeyi İstanbul Havalimanı’na sunduk ve havaalanındaki güvenlik elemanlarının kıyafetlerini dönüştürdük.

Bir ham bez çanta siparişimiz var.  Bu siparişi alışımız çok ilginç oldu. Halk Bankası’nın bir yarışması vardı. Bu yarışmadan ödül kazanamadık ama oradan bir iş bağlantısı aldık. TAİ Şirketler Grubu, yarışmada kendimizi tanıtmamızdan bizi buldu. Ürettiklerimizi İstanbul Havalimanı Dış Hatlar’da satmak istediklerini söylediler. Şu anda ürettiğimiz ürünler yurt dışına pazarlanıyor. Bu bir kazanım.

Kuruluştan bu yana ne gibi destekler aldınız?

Güney Kalkınma Ajansı GEKA’dan dijital pazarlama eğitimine yönelik hibe desteği aldık. Ürünlerimizi online satışa sunmadan önce bu işi öğrenmemiz gerekiyordu.

SOGEP’e bir proje ile başvurduk fakat kabul edilmedi. Projemiz Marmaris’te bir tekstil atölyesi kurmak üzerineydi. Marmaris’te çok sayıda otel var. Onlardan iş alabileceğimizi gördük ayrıca atölyede çalışacak çok sayıda kadın mevcut. Bu projemizden vazgeçmeyeceğiz çünkü yapılabilirliğine inandık. Eksiklerimizi tamamlayarak tekrar Bakanlığa sunacağız. Projenin onayını alabilirsek her şeyimiz hazır: Üreteceğimiz ürünler, çalışacak kişiler, alım yapacağımız ürünler… Ancak bizim temel beklentimiz, ürünlerimizi satabileceğimiz pazarların oluşturulması ve mevcut pazarlara erişimin kolaylaştırılması.  Bu sağlanırsa eğer bir şeyler üretiyor isek hibelere de ihtiyaç kalmaz.

Bizim devletten hibe desteğinden çok pazar desteğine ihtiyacımız var

Kadın kooperatiflerine yönelik destekler konusunda ne düşünüyorsunuz?

Kadınların ürettiklerini satmak, bir güç birliği oluşturmak için çok sayıda kadın kooperatifi kuruldu. Bu kooperatiflerin sürdürülebilirliği için ne yapılmalı? Bizim devletten hibe desteğinden çok pazar desteğine ihtiyacımız var. Devletimiz incelediği ve çalışmalarından emin olduğu kooperatifler ile büyük firmalar arasında bağlantı kurulmasını sağlayabilir. Bu konuda kooperatiflerin ürün potansiyeli en ince ayrıntısına göre incelenebilir. Bu yapılırsa, büyük pazarlara ulaşabilirsek biz devletten niye hibe isteyelim ki? Proje yazıp hibe almak yerine, çalıştığımız ve kazandığımız ile makine ve ekipman satın alırız. Devlet bu gücü bize versin; proje yazıp hibe alın demek yerine siz çalışın da kazanın desin. O zaman kadın emeği gerçekten güçlü olur.

Kooperatifinizin ekonomik amaçlı faaliyetlerini konuştuk. Kooperatifinizin sosyal faaliyetleri var mı?

Kadın Meclisi’nden gelen 30 kişilik bir halk oyunları ekibimiz vardı. Şimdi bu oluşum Makko’da devam ediyor. Ekibimiz ile gurur duyuyoruz, çok başarılar. Üç kişilik bir gezi ekibi kurup Marmaris’i, Makko’yu tanıtmak istiyoruz. Sosyal sorumluluk anlamında SMA’lı bebeklerimiz için yapabileceğimiz her şeyi yapıyoruz. Arkadaşlarımızın gönüllü olarak verdiği eğitim destekleri var. Üretici kadınlarımızdan birinin çocuğu okulun kapanmasına bir ay kalmasına rağmen okuma öğrenememiş.  Annesi çocuğunun bu durumuna çok üzülüyordu; bizden çocuğuna okuma öğretmemiz konusunda destek istedi. Biz de yardımcı olduk. Sonuçta çocuğumuz okumayı söktü, çok da başarılı oldu.

Kooperatif içindeki ilişkileriniz nasıl?

İlişkiler sıcak, aile ilişkilerine dönüyor bir süre sonra. Bize iş yapan kadınlar paralarını almaya geldiklerinde, çocukları ile geliyorlar. Aldıkları parayı burada paylaşıyorlar. Makko’yu çocuklar da biliyorlar şu an.

Kadın her alanda var olmalı hem sosyal olmalı hem üretmeli

Makko Kadın Kooperatifi başkanı İlkay GÖZEN

Kadın kooperatifleri kadının güçlenmesini sağlıyor mu?

Kadın her alanda var olmalı hem sosyal olmalı hem üretmeli. Her zaman için üreten kadın güçlü kadındır diyoruz. Kadın güçlenince aile daha bir düzene giriyor.  Erkeğin gücü ve parası evi çok mutlu etmiyor. Ben buna inanıyorum.

Makko istediğiniz noktaya geldi mi?

Geldiğimiz noktada çok güçlü bir kooperatif olduk mu? Henüz mum ışığı kadarız, bir meşaleye dönüşemedik. Ancak amaçlarımız doğrultusunda yolumuza devam ediyoruz. Adım adım gitmek istiyoruz. Büyük firmalar ile bağlantı kurup onlarla güvenli çalışmaya ihtiyacımız var. Yurtdışı pazarına da kavuşmak istiyoruz.  Bunları başarabilirsek işlerimiz daha güzel olacak.

Kategori(ler): Söyleşiler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.