DSS (Dinamik Satın Alma Sistemi), kamu ihalelerinde sosyal ekonomi kuruluşlarına yer verilmesini sağlayan bir uygulama. İspanya’nın Kanarya Adaları’nda hayata geçirilen bu program, yerel ekonomiyi desteklerken bir yandan da sosyal faydalar üretiyor.
İspanya, Tenerife Belediye Meclisi vaka çalışması (2025)
İhale kategorisi: Bahçe hizmetleri
İhale makamı: Cabildo de Tenerife (Tenerife Belediye Meclisi)
Hedeflenen sosyal etkiler: Dezavantajlı grupların istihdamı, sosyal ekonominin teşviki
Arka Plan
Tenerife (Kanarya Adaları) ada meclisi, yani Cabildo de Tenerife, takımadada sorumlu kamu alımları konusunda önde gelen ihale makamlarından biridir.
İhale makamı, paydaşların geniş katılımından yararlanarak, ihale duyurularına hem çevresel hem de sosyal kriterleri dahil etmek üzere ayrıntılı bir plan hazırlamıştır. Bu kriterlerin uygulanmasını kolaylaştırmak ve bunları Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları ile uyumlu hale getirmek amacıyla, ihale makamları için bir kılavuz da yayınlamıştır. Ayrıca 2019 yılında, Cabildo de Tenerife kamu alımlarına tahsisli sözleşmeleri teşvik etmek amacıyla özel bir Anlaşma kabul etmiştir. Tahsisli sözleşmeler için ayrılan yerel harcamaların asgari payını belirleyen Anlaşma’nın uygulanması her yıl değerlendirilmektedir. Son olarak, ihale makamı Sosyal Ekonomi Kuruluşları (SEK’ler) ile çok sayıda ortaklık kurmuştur.
Yaz aylarında yangınların yayılmasını önlemek ve adadaki vadileri temiz tutmak amacıyla, kısa süre önce Cabildo de Tenerife, belirli bahçe bakım hizmetlerinin SEK’lere tahsisli Dinamik Satın Alma Sistemi (DSS) aracılığıyla satın alınmasına karar vermiştir.
Satın alma hedefleri
İhale makamı, adanın ekosistemini koruyan bahçe hizmetlerini satın alırken, dezavantajlı işçilerin istihdamını ve toplumsal entegrasyonunu desteklemeyi hedeflemektedir.
Kanarya Adaları Sorumlu Kamu Alımları İzleme Merkezi ile kurulan güçlü işbirliği sayesinde, ihale makamı, SEK’lerin ihtiyaçlarını karşılayan ve kapasitelerini dikkate alan bir DSS oluşturmuştur. SEK’lerin geniş katılımını sağlamak amacıyla, personelin hazırlık düzeyi gibi hususlar ayrıntılı olarak incelenmiştir. Ayrıca, DSS’ya kabul edilmek isteyen SEK’lere yardım edilmiştir.
İhale şartları
Daha önce belirtildiği üzere, ihale makamı, kamu kurumlarının ürün, hizmet veya tesis alımlarını kolaylaştırmak ve hızlandırmak amacıyla tasarlanmış bir satın alma mekanizması olan DSS’yi kullanmayı tercih etmiştir.
DSS iki aşamalı bir elektronik prosedürdür. İlk aşamada tedarikçiler seçim kriterlerine göre değerlendirilir; nitelikli olanlar sisteme kabul edilir. İkinci aşamada ise yeterlilik kriterlerini karşılayan tedarikçiler belirli ihalelere teklif vermeye davet edilir.
Bu satın alma tekniği hızı nedeniyle tercih edilmiştir. Çerçeve Sözleşmelerin aksine, bir DSS geçerlilik süresi boyunca, seçim kriterlerini karşılamaları koşuluyla tedarikçilerin istedikleri zaman sisteme katılmalarına izin verir. DSS, yeni tedarikçilerin katılabileceği ve sistemde bulunanların yeni ihaleler için teklif vermeye devam edebileceği dinamik ve açık bir pazar sunar.
İhale makamı DSS’yi, Sosyal Entegrasyon İşletmelerine (Empresas de Inserción) ve Kâr Amacı Gütmeyen Özel İstihdam Merkezlerine (Centros Especiales de Empleo de iniciativa social) tahsis ederek; 2014/24/AB Direktifi’nin 20. maddesindeki hükümleri, sosyal ekonomi kuruluşlarını kamu alımlarına dahil etmek amacıyla kullanmanın yenilikçi bir yolunu denemiştir.
Seçim kriterleri
Hazırlık aşamasında, seçim kriterleri potansiyel teklif verenlerin, yani SEK’lerin, boyutuna ve niteliklerine göre uyarlanmıştır.
İhale makamı, benzer işlerde yalnızca beş bin euroluk deneyimi şart koşmaktadır. Ayrıca ihale makamı, sözleşmelerden sorumlu kişinin bu alanda en az üç yıllık deneyime sahip olmasını talep etmektedir.
Teknik şartnameler
Teknik şartnamede, tırmanma gerektirecek palmiye ağaçları ve kayalıklarda yapılacak olası işler dışarıda bırakılmıştır. İhale makamı tarafından yürütülen ön görüşmelere göre, bu son derece uzmanlık gerektiren bir iştir ve görüşülen SEK’lerden hiçbiri bunu gerçekleştirememektedir.
Karar kriterleri
Belirli ihalelere ilişkin teklifler, aşağıdaki ihale kriterlerine göre değerlendirilir:
- Fiyat: %60
- Deneyim: %20
- Sosyal kriterler: %20
Bu ihale kriterleri, gerekli hallerde, ihale duyurularında daha ayrıntılı bir şekilde belirtilebilir.
Sonuçlar
Bu DSS’nin geçerlilik süresi, Ocak 2025’ten Ocak 2035’e kadar olmak üzere on yıldır. Cabildo, yaklaşık 5 milyon euro harcamayı öngörmektedir.
Şimdiye kadar dört sosyal ekonomi kuruluşu (üç Sosyal Entegrasyon İşletmesi ve bir Kâr Amacı Gütmeyen Özel Çalışma Merkezi) yeterlik kriterlerini karşılamış olup, şu anda DSS kapsamında belirli ihaleler için ryarışmaktadırlar. Bu ekonomik aktörlerden biri hâlihazırda iki sözleşme imzalamıştır. Sözleşmeler tahsis edilmiş olduğundan, bu girişim dışlanma riski taşıyan kişilere iş fırsatları sunarak kapsayıcı bir işgücü piyasasını teşvik etmektedir.
Bu satın alma tekniği, ihale makamına birden fazla teklif sahibinin el altında olması olanağını sağlarken, aynı zamanda tedarikçilere kapasitelerine göre belirli bir ihale sürecine katılma esnekliği sunmaktadır.
Sosyal etkiler
Bu girişim, takımada genelinde tahsis edilmiş ihalelerin etkisini artırırken, aynı zamanda SEK’lerin profesyonelleşmesine de katkıda bulunuyor. DSS’nin SEK’lere ayrılması, iş piyasasından uzakta yaşayanlar için iş imkânlarını da iyileştiriyor. Dahası, sosyal bir amacı olan ekonomik aktörlerin yerel düzeyde sürdürülebilir kalkınmayı teşvik eden faaliyetlere katılmasını sağlıyor. Son olarak, diğer ihale makamlarına kamu alımlarına sosyal ve süratli yöntemleri nasıl entegre edebileceklerini gösteriyor.
Çıkarılan dersler
DSS’nin uygulanması, Kanarya Adaları’ndaki Sosyal ve Dayanışma Ekonomisi Örgütleri ağı olan Red Anagos’un yönettiği Sorumlu Kamu Alımları İzleme Merkezi tarafından takip edilecektir.
SEK’lere tahsis edilen DSS, Tenerife’de dezavantajlı kişilerin kayıtlı istihdam imkânlarını ve uygun çalışma koşullarını genişletirken, toplumsal sorunların üstesinden gelmek amacıyla kamu kurumları ile SEK’ler arasındaki ortaklıkları da güçlendirmiştir. Ayrıca, bahçecilik hizmetlerinin sunulması, SEK’lerin faaliyetlerinde daha sürdürülebilir bir yaklaşım benimsemeleri ile birlikte uzmanlıklarını artırmalarını sağlayacaktır.
Diğer ihale makamlarına yönelik tavsiyeler:
- Bu deneyim kamu alımlarının, ihale makamlarının ekonomik, sosyal ve çevresel hedeflere aynı anda ulaşmalarına nasıl olanak sağlayabileceğinin bir örneğidir.
- İhale sürecine etkin şekilde katılmak istiyorsanız, potansiyel tedarikçilerinizle (sosyal olsun ya da olmasın) görüşmek ve onları tanımak çok önemlidir.
- Bir DSS Çerçeve Sözleşmelere kıyasla bir dizi avantaj sunar. İlk olarak, Çerçeve Sözleşmelerin dört yıllık süresinin ötesine uzatılabilir. İkincisi, ihale makamına yıllar içinde değişebilen daha çok tedarikçi ile çalışma olanağı sağlar.
Ek bilgi
Javier Mendoza Jiménez, Observatorio de Compra Pública Responsable de Canarias
İletişim bilgileri ve internet sitesi.
Kamu alanlarının bakımı için AB Yeşil Kamu Alımları kriterleri ve teknik arka plan raporu.
Not 1: European Commission sitesinde yayımlanan “A dynamic purchasing system reserved for Social Economy Entities (SEEs)” başlıklı yazı Murat Soysaraç tarafından çevrilmiştir. Erişim
Not 2: Öne çıkan görsel, FRAEM GmbH – Unsplash.
